Nga Hasan Bello
Pas vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri, marrëdhëniet midis shtetit dhe komuniteteve fetare u karakterizuan nga përpjekje të vazhdueshme për kontroll politik. Një nga episodet më domethënëse lidhet me ndërhyrjen e Koçi Xoxes në çështjet e brendshme të Komunitetit Bektashi.
Situata në këtë komunitet u bë veçanërisht e ndërlikuar pas vrasjes së Baba Faja Martaneshit dhe Baba Fejzos në mars të vitit 1947, ngjarje që krijoi një vakum drejtues në Kryegjyshatë. Kjo u shoqërua me pasiguri dhe mosbesim edhe nga ana e qeverisë komuniste, e cila kërkonte të siguronte një drejtim politikisht të besueshëm për komunitetin.
Për këtë arsye, ministri i Brendshëm, Koçi Xoxe, kishte menduar një zgjidhje të pazakontë: që në krye të komunitetit bektashi të vendosej një klerik ortodoks. Kandidati i përmendur ishte Llazar Popoviqi, një prift ortodoks që shërbente në Shkodër dhe që konsiderohej i afërt me strukturat e reja politike.
Ideja që një prift ortodoks të vendosej në krye të një tarikati islamik ishte në thelb paradoksale dhe tregonte më shumë për logjikën politike të kohës sesa për respektimin e traditave fetare. Regjimi synonte, mbi të gjitha, të vendoste në krye të institucioneve persona që i konsideronte të besueshëm.
Megjithatë, ky skenar nuk u realizua. Arsyeja kryesore ishte se Llazar Popoviqi nuk kishte një biografi të përshtatshme për të drejtuar një komunitet të tillë dhe një zgjedhje e tillë do të ishte e vështirë të pranohej nga vetë klerikët dhe besimtarët bektashinj. Për këtë arsye u kërkua një zgjidhje tjetër për drejtimin e Kryegjyshatës.
Ky episod tregon qartë shkallën e ndërhyrjes së shtetit komunist në institucionet fetare gjatë viteve të para të regjimit dhe mënyrën se si konsideratat politike shpesh mbizotëronin mbi traditat dhe strukturat e komuniteteve fetare në Shqipëri.