SHBA – Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Antonio Guterres, ka ngritur alarmin për një krizë të thellë financiare që rrezikon funksionimin e OKB-së, duke paralajmëruar shtetet anëtare se organizata mund të përballet me kolaps të afërt nëse vazhdojnë mospagesat e kontributeve të detyrueshme.
Në një letër drejtuar vendeve anëtare, Guterres thekson se OKB-ja ka kaluar edhe më parë vështirësi financiare, por situata aktuale është dukshëm më serioze dhe ndryshe nga çdo krizë e mëparshme. Shkaku kryesor mbetet refuzimi ose vonesa e disa vendeve për të përmbushur detyrimet e tyre financiare, të cilat mbulojnë një pjesë të madhe të buxhetit të rregullt të miratuar të organizatës.
Sipas tij, disa shtete të paidentifikuara nuk po respektojnë angazhimet e marra, duke krijuar boshllëqe të mëdha në financim. Në veçanti, Shtetet e Bashkuara kanë refuzuar ose kanë vonuar pagesat e tyre të detyrueshme dhe kanë reduktuar fondet për shërbime të caktuara. Në fillim të janarit, presidenti amerikan urdhëroi tërheqjen e SHBA-së nga 66 organizata ndërkombëtare që, sipas tij, nuk i shërbejnë interesave të vendit, përfshirë 31 organizata të sistemit të OKB-së.
Po ashtu, Donald Trump ka krijuar një të ashtuquajtur “Këshill Paqeje”, i cili zyrtarisht synon zbatimin e planit për Rripin e Gazës, por që sipas kritikëve mund të shndërrohet në një organizatë ndërkombëtare alternative, duke zëvendësuar rolin e OKB-së.
Megjithëse mbi 150 nga 193 shtete anëtare kanë paguar kuotat e tyre, OKB-ja e mbylli vitin 2025 me 1.6 miliardë dollarë të papaguara, më shumë se dyfishi i shumës së vitit 2024. Sipas zëvendëszëdhënësit të Sekretarit të Përgjithshëm, organizata përballet edhe me një problem shtesë, pasi është e detyruar t’u kthejë shteteve anëtare fondet e pashpenzuara.
“Jemi të bllokuar në një cikël kafkian: pritet të paguajmë para që nuk ekzistojnë”, shkruan Guterres në letrën e tij.
Mungesat në financim shpesh e detyrojnë OKB-në të ngrijë punësimet, të vonojë pagesat ose të reduktojë shërbimet dhe misionet. Sipas Guterres, kjo situatë nuk është më e qëndrueshme dhe masat e marra deri tani nuk mjaftojnë. Ai paralajmëron se buxheti i vitit 2026, i miratuar vetëm në dhjetor, mund të mos zbatohet plotësisht dhe se likuiditeti i buxhetit të rregullt mund të shterojë deri në muajin korrik.
Me përfundimin e mandatit të tij në fund të vitit, Guterres u ka bërë thirrje shteteve anëtare të përmbushin menjëherë dhe plotësisht detyrimet financiare, përndryshe organizata do të detyrohet të rishikojë në thellësi rregullat e saj financiare.
Buxheti i OKB-së për vitin 2026 arrin në 3.4 miliardë dollarë, rreth 7% më i ulët krahasuar me vitin e kaluar. Për shkak të kushteve më të rrepta fiskale, shtetet anëtare kanë miratuar edhe eliminimin e rreth 2,400 vendeve të punës.
Sipas të dhënave zyrtare, SHBA-ja mbetet kontribuesi më i madh i OKB-së, duke mbuluar 22% të financimit për periudhën 2025–2027, ndërsa Kina renditet e dyta me rreth 20% të kontributit total.