SHBA – Udhëtimi i sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, në Shtetet e Bashkuara më 8–12 prill u paraqit si një moment vendimtar për aleancën ushtarake.
Duke qenë se Uashingtoni po shfaqte gjithnjë e më shumë pakënaqësi ndaj mungesës së mbështetjes nga aleatët evropianë për bombardimet ndaj Iranit dhe për mbajtjen hapur të Ngushticës së Hormuzit, u përfol se presidenti amerikan Donald Trump mund të përpiqej të tërhiqte Shtetet e Bashkuara nga NATO.
Kjo nuk ndodhi gjatë takimit Trump–Rutte në Shtëpinë e Bardhë më 8 prill. Megjithatë, kërcënimi mbetet, ashtu si edhe kritikat e SHBA-së ndaj aleancës. Pavarësisht kësaj, duket se ekziston një rrugë për të mbajtur NATO-n të fortë dhe funksionale, përfshirë rritjen e shpenzimeve për mbrojtje dhe një rol më aktiv të vendeve evropiane në Lindjen e Mesme.
Trump kishte sulmuar për disa ditë me radhë aleatët evropianë, duke i akuzuar për “një gabim shumë të marrëzishëm” dhe duke deklaruar se NATO “nuk ka bërë absolutisht asgjë” në lidhje me Iranin. Ai riktheu gjithashtu kërcënimet për planet e tij politike ndaj Grenlandës, ndërsa sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, paralajmëroi se Uashingtoni mund të “rishqyrtojë marrëdhëniet me NATO-n” pas përfundimit të fushatës kundër Iranit.
Tërheqje apo zhvendosje e trupave amerikane?
Megjithëse u përfol për një tërheqje të mundshme të SHBA-së nga NATO, një skenar i tillë është shumë i vështirë në praktikë, pasi kërkon mbështetjen e dy të tretave të Senatit amerikan. Në vend të kësaj, Uashingtoni mund të shqyrtojë zhvendosjen e trupave nga vendet që konsideron se nuk kanë dhënë mbështetje të mjaftueshme gjatë krizës me Iranin.
Aktualisht në Evropë ndodhen rreth 70 mijë trupa amerikane të shpërndara në afro 30 baza ushtarake. Këto baza përdoren si për parandalim ushtarak, ashtu edhe për mbështetje të operacioneve në rajone të tjera, përfshirë Lindjen e Mesme.
Diplomatë evropianë besojnë se SHBA-ja nuk do të largohet plotësisht nga kontinenti, por mund të reduktojë praninë e saj ushtarake dhe të marrë një rol më të kufizuar. Sipas tyre, shqetësimi më i madh lidhet me mungesën e ekspertëve dhe oficerëve të inteligjencës amerikane, një boshllëk që tashmë po ndihet në disa struktura të aleancës.
Një NATO më evropiane?
Rutte ka tentuar t’i japë një interpretim më pozitiv situatës. Në një intervistë për CNN pas takimit në Shtëpinë e Bardhë, ai e përshkroi diskutimin me Trump si “të hapur dhe të sinqertë mes miqsh të mirë”.
Ai pranoi gjithashtu se presidenti amerikan është i zhgënjyer nga disa aleatë evropianë, por theksoi se Evropa po merr gjithnjë e më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e saj.
Në një fjalim në Fondacionin Ronald Reagan më 11 prill, Rutte tha se aleanca transatlantike po kalon një periudhë ndryshimesh të mëdha, por nuk është në rënie. Sipas tij, Evropa po rrit gradualisht kontributin e saj në mbrojtjen kolektive.
Raporti vjetor i NATO-s tregon se pothuajse të gjitha vendet anëtare kanë rritur shpenzimet për mbrojtje në vitin 2025, me përjashtim të Hungarisë dhe Sllovakisë.
NATO-ja dhe Lindja e Mesme
Në të ardhmen, aleatët evropianë mund të duhet të dëshmojnë më shumë dobishmërinë e tyre për SHBA-në edhe jashtë Evropës. Disa vende, si Gjermania, Portugalia dhe Mbretëria e Bashkuar, kanë lejuar përdorimin e bazave të tyre nga ushtria amerikane për operacione që lidhen me krizën në Lindjen e Mesme.
Gjithashtu, baza detare në Gjirin e Sudës në ishullin e Kretës u përdor nga aeroplanmbajtësi amerikan USS Gerald R. Ford për furnizim dhe riparime para se të vazhdonte operacionet në rajon.
Ekspertët mendojnë se stabilizimi i Lindjes së Mesme mund të jetë një nga temat kryesore të samitit të ardhshëm të NATO-s që pritet të zhvillohet në Ankara në korrik, ku mund të përfshihen edhe partnerë nga rajoni i Gjirit dhe Indo-Paqësori.
Burimi: Radio Evropa e Lirë (REL)