TIRANË – Shkaqet e zjarrit në zonën e njohur si “Farmacia 10” në Tiranë dhe përgjegjësitë ligjore për ndërtuesin e pallatit mbeten ende të paqarta dhe pritet të zbardhen përmes hetimeve profesionale.
Sipas një analize të publikuar nga BIRN, nëse nga hetimet rezulton se kompania ndërtuese ka përgjegjësi, atëherë pronarët e apartamenteve të dëmtuara mund të kërkojnë në gjykatë dëmshpërblim për dëme jokontraktore. Por në rast falimenti të kompanisë, një pjesë e dëmit mund të mbetet pa u kompensuar.
Nga ana tjetër, nëse zjarri rezulton aksidental dhe pa faj të kompanisë, atëherë barra financiare bie mbi vetë të dëmtuarit, duke ngritur pyetjen nëse duhet të ndërhyjë shteti përmes buxhetit.
Kryeministri Edi Rama është shprehur se nuk duhet të jetë taksapaguesi ai që paguan, por kompanitë e sigurimeve. Megjithatë, analiza vë në pikëpyetje këtë qasje, duke argumentuar se në Shqipëri sigurimet private kanë kosto shumë të larta.
Sigurimet: kosto e lartë për qytetarët
Sipas të dhënave të Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, gjatë vitit 2025 shqiptarët paguan rreth 270 milionë euro për sigurime, ndërsa dëmet e paguara nga kompanitë ishin vetëm 86 milionë euro.
Kjo do të thotë se qytetarët paguan rreth 3 herë më shumë sesa përfituan në kompensime, ndërsa pjesa tjetër përfshin kostot administrative dhe fitimet e kompanive.
Në disa produkte, diferenca është edhe më e madhe. Për shembull, në sigurimin e jetës për kreditë, qytetarët paguan 19 milionë euro, ndërsa dëmet e paguara ishin vetëm 1.5 milionë euro.
Edhe në sigurimin ndaj zjarrit, kompanitë paguan vetëm rreth 20% të primeve si dëmshpërblim, duke treguar norma të larta fitimi në tregun e sigurimeve.
Buxheti i shtetit si alternativë
Analiza ngre një dilemë: a është më e leverdishme që dëmet të mbulohen nga sigurimet private apo nga buxheti i shtetit?
Në teori, buxheti i shtetit funksionon si një “sigurim kolektiv” për qytetarët. Në disa raste, kjo mund të rezultojë më pak e kushtueshme sesa policat private, të cilat në Shqipëri shfaqin elemente oligopoli dhe norma të larta fitimi.
Megjithatë, edhe skema shtetërore nuk është pa probleme. Korrupsioni dhe keqmenaxhimi mund të rrisin kostot për taksapaguesit, duke e bërë të vështirë krahasimin mes dy alternativave.
Sipas analizës, nëse humbjet nga korrupsioni dhe keqqeverisja arrijnë nivele të larta, atëherë diferenca mes sigurimeve private dhe mbështetjes nga buxheti bëhet më e vogël.
Një zgjedhje e vështirë
Në fund, çështja nuk është vetëm ekonomike, por edhe institucionale:
– Nga njëra anë, sigurimet private ofrojnë një mekanizëm formal, por me kosto të lartë për qytetarët.
– Nga ana tjetër, ndërhyrja e shtetit mund të jetë më e lirë, por rrezikon të shoqërohet me abuzime dhe keqmenaxhim.
Për këtë arsye, ekspertët sugjerojnë nevojën për politika të qarta dhe mekanizma transparente për përballimin e tragjedive të tilla në të ardhmen.
Burimi: Reporter.al